კლინიკური ფსიქოლოგია, აკადემიური ლიტერატურა და ადამიანური გამოცდილების ღრმა ფენები

ავტორი: Isabella Asel

University of Northwest-ში კლინიკური ფსიქოლოგიის სამაგისტრო პროგრამაზე მოსწავლე, St. Clements University-ის ფსიქოლოგიის მიმართულების კურსდამთავრებულ Isabella Asel-ს ვესაუბრეთ კლინიკურ ფსიქოლოგიაზე, ადამიანის ქცევაზე, ფსიქოლოგიურ აღდგენაზე, აკადემიურ ლიტერატურაში არსებულ სიცარიელეებზე და იმ განსაკუთრებულ მიმართულებაზე, რომლის განვითარებასაც ის დოქტორანტურის დონეზე გეგმავს.

„ფსიქოლოგიამ არა მხოლოდ ადამიანის პრობლემები, არამედ ადამიანის გაგების ჩვენი გზაც უნდა გააფართოოს“

პირველ რიგში, გაგვეცნობით?

რა თქმა უნდა. ფსიქოლოგიის საბაკალავრო განათლება St. Clements University-ის ფსიქოლოგიის ფაკულტეტზე დავასრულე. ამჟამად University of Northwest-ში კლინიკური ფსიქოლოგიის სამაგისტრო პროგრამაზე ვსწავლობ. ჩემთვის ფსიქოლოგია მხოლოდ პროფესია ან აკადემიური სფერო არ არის; ეს არის ხანგრძლივი მოგზაურობა ადამიანის, ქცევის, ემოციის, აზრისა და შინაგანი სამყაროს უფრო ღრმად გასაგებად.

რატომ აირჩიეთ კლინიკური ფსიქოლოგია?

კლინიკური ფსიქოლოგია ძალზე ძლიერი სფეროა, რომელიც ადამიანის ფსიქოლოგიურ სირთულეებს მეცნიერულად და სისტემურად განიხილავს. შფოთვა, დეპრესია, ტრავმა, სტრესი, პიროვნული სტრუქტურები, ოჯახური ურთიერთობები და ადაპტაციის სირთულეები პირდაპირ ადამიანის ცხოვრების ცენტრშია. მეც მინდოდა გამეგო არა მხოლოდ გარედან ხილული ქცევები, არამედ ამ ქცევების უკან მდგომი გონებრივი, ემოციური და მნიშვნელობასთან დაკავშირებული პროცესებიც.

აკადემიურად, რა საკითხი გაფიქრებინებთ ყველაზე მეტად?

ერთ-ერთი საკითხი, რომელიც ყველაზე მეტად მაფიქრებს, არის ის, რომ ფსიქოლოგიურ ლიტერატურაში ადამიანის ზოგიერთი გამოცდილება ჯერ კიდევ საკმარისად სისტემურად არ არის განხილული. თანამედროვე ფსიქოლოგიამ მნიშვნელოვან პროგრესს მიაღწია, თუმცა მნიშვნელობის ძიება, ღრმა შინაგანი გამოცდილებები, სიმბოლოებთან კავშირი, ინტუიციური ცნობიერება და ფსიქოლოგიური ტრანსფორმაციის პროცესები კვლავ უფრო მეტ აკადემიურ მუშაობას მოითხოვს. ზუსტად ამ ნაკლებობიდან იბადება ის მიმართულება, რომელმაც დოქტორანტურის დონეზე განსაკუთრებულად დამაინტერესა.

კლინიკური ფსიქოლოგია და ადამიანის ქცევის უხილავი მხარე

რა გასწავლათ ყველაზე მეტად კლინიკური ფსიქოლოგიის განათლებამ?

ყველაზე მეტად ის მასწავლა, რომ ადამიანი მხოლოდ სიმპტომების ერთობლიობა არ არის. ერთსა და იმავე დიაგნოზის მქონე ორ ადამიანს სრულიად განსხვავებული ცხოვრების ისტორია, ოჯახური ფონი, რწმენის სისტემა და მნიშვნელობის სამყარო შეიძლება ჰქონდეს. ამიტომ კლინიკურ შეფასებაში საჭიროა არა მხოლოდ სიმპტომების, არამედ ადამიანის ცხოვრების ისტორიის, ურთიერთობების, ტრავმებისა და საკუთარი თავის ინტერპრეტაციის გათვალისწინებაც.

დღეს კლინიკურ ფსიქოლოგიაში რა თემას მიიჩნევთ განსაკუთრებით მნიშვნელოვანად?

ვფიქრობ, ადამიანის მთლიანობაში დანახვა ძალიან მნიშვნელოვანია. კლინიკური ფსიქოლოგია მეცნიერულ საფუძვლებზეა აგებული და ეს საფუძველი შეუცვლელია. თუმცა ადამიანის მხოლოდ ბიოლოგიურ, ქცევით ან კოგნიტურ დონეზე განხილვა ზოგჯერ საკმარისი არ არის. ადამიანის ცხოვრებისადმი დამოკიდებულება, მოვლენებისთვის მინიჭებული მნიშვნელობა, ტკივილთან ურთიერთობა, შინაგანი სამყარო და ფსიქოლოგიური გამძლეობაც დიდ როლს თამაშობს.

ამ კონტექსტში ხშირად უსვამთ ხაზს „მნიშვნელობის“ ცნებას. რატომ?

იმიტომ, რომ ხშირად ადამიანს არა მხოლოდ განცდილი მოვლენა ტანჯავს, არამედ ის მნიშვნელობა, რომელსაც ამ მოვლენას ანიჭებს. დანაკარგი, წარუმატებლობა, ტრავმა ან დიდი ცვლილება ყველა ადამიანში ერთსა და იმავე ფსიქოლოგიურ შედეგს არ იწვევს. ვიღაცისთვის ასეთი გამოცდილება ნგრევაა, სხვისთვის კი ცხოვრების ხელახლა შეფასების დასაწყისი. სწორედ ეს გვაჩვენებს, რამდენად ღრმაა ადამიანის ფსიქოლოგია.

თემა, რომელიც აკადემიურ ლიტერატურაში ჯერ კიდევ არასაკმარისად არის დამუშავებული

შეგიძლიათ უფრო კონკრეტულად ახსნათ, სად ხედავთ ამ ნაკლებობას?

დიახ. ფსიქოლოგიურ ლიტერატურას მდიდარი მემკვიდრეობა აქვს ფსიქიკური აშლილობების, ქცევითი ნიმუშების, კოგნიტური პროცესებისა და თერაპიული მიდგომების განხილვაში. თუმცა ადამიანის შინაგანი ტრანსფორმაციის პროცესები, მნიშვნელობის კრიზისები, სიმბოლური აზროვნება, ცნობიერების ღრმა გამოცდილებები და არსებობითი გატეხის მომენტები ხშირად ფრაგმენტულად განიხილება. ჩემი აზრით, ამ საკითხებს უფრო შეკრული, აკადემიური და ინტერდისციპლინური ჩარჩო სჭირდება.

როგორ მოქმედებს ეს თქვენს დოქტორანტურის მიზნებზე?

დოქტორანტურაში მინდა სწორედ ამ სიცარიელეში შევიტანო წვლილი. სფერო, რომელსაც ზოგჯერ „მისტიკურ ფსიქოლოგიას“ უწოდებენ, ვფიქრობ, აკადემიურ სივრცეში უფრო ფრთხილად, უფრო მეცნიერულად და უფრო კონცეპტუალურად უნდა განიხილებოდეს. ჩემი მიზანი ზედაპირული ან პოპულარული ინტერესი არ არის; მსურს შევიტანო ისეთი ლიტერატურული წვლილი, რომელიც გააფართოებს ფსიქოლოგიის შესაძლებლობას, უკეთ გაიგოს ადამიანი.

როგორი შეიძლება იყოს ასეთი წვლილი?

პირველ რიგში, აუცილებელია კონცეპტუალური სიცხადე. თუ სფეროს აკადემიურად ვიკვლევთ, გამოყენებული ცნებები უნდა განისაზღვროს, მათი საზღვრები დადგინდეს და კლინიკურ ფსიქოლოგიასთან კავშირი სწორად აიგოს. დოქტორანტურის პროცესში მინდა შევქმნა ლიტერატურის მიმოხილვები, კონცეპტუალური ანალიზები, აკადემიური სტატიები და ინტერდისციპლინური კვლევები.

ფსიქოლოგიური აღდგენა და საკუთარი თავის ხელახლა აზრის მიცემა

როგორ უკავშირდება ეს მიდგომა კლინიკურ ფსიქოლოგიას?

კლინიკური ფსიქოლოგია ადამიანის ტკივილს, სიმპტომებს, შინაგან კონფლიქტებსა და აღდგენის პროცესებს სწავლობს. თუმცა ზოგ შემთხვევაში ადამიანის პრობლემა მხოლოდ სიმპტომების დონეზე არ ჩერდება. ადამიანი იწყებს საკუთარი ცხოვრების, წარსულის, ურთიერთობებისა და იდენტობის ხელახლა გადახედვას. ამ დროს ფსიქოლოგიური გამოჯანმრთელება მხოლოდ სიმპტომების შემცირება აღარ არის; ის საკუთარ თავზე ახალი აზრის ჩამოყალიბებაც ხდება.

ეს თერაპიული პროცესისთვისაც მნიშვნელოვანია?

რა თქმა უნდა. მნიშვნელოვანია არა მხოლოდ იმის გაგება, რა პრობლემა აქვს ადამიანს, არამედ ისიც, რა მნიშვნელობას ანიჭებს მას. კლინიკურ საუბრებში ხშირად ვხედავთ, რომ ადამიანის მთავარი საკითხი მხოლოდ შფოთვა, დეპრესია ან ტრავმა არ არის. მისი ურთიერთობა საკუთარ თავთან, წარსულთან, მომავალთან და ცხოვრების მნიშვნელობასთანაც თერაპიული პროცესის მნიშვნელოვანი ნაწილია.

თქვენი აზრით, კლინიკური ფსიქოლოგია მხოლოდ ფსიქოლოგიურ აშლილობებს განიხილავს?

არა. კლინიკური ფსიქოლოგია, რა თქმა უნდა, სწავლობს აშლილობებს, სიმპტომებს, დიაგნოსტიკურ პროცესებსა და მკურნალობის მიდგომებს. მაგრამ ის ამავდროულად სწავლობს ადამიანის გამძლეობას, აღდგენის უნარს, საკუთარი თავის ხელახლა აგების შესაძლებლობას და შინაგან ტრანსფორმაციასაც. ჩემი აზრით, კლინიკური ფსიქოლოგია მხოლოდ პრობლემებს არ სწავლობს; ის ადამიანის პოტენციალსაც იკვლევს.

დოქტორანტურის იდეალი: მდგრადი წვლილი აკადემიური საზოგადოებისათვის

დოქტორანტურაში როგორი აკადემიური გზის გავლა გსურთ?

დოქტორანტურაში მხოლოდ პირადი სპეციალიზაციის შექმნა არ მინდა. მსურს შევქმნა ისეთი კვლევითი ხაზი, რომელსაც ექნება ლიტერატურული მნიშვნელობა, კვლევითი ღირებულება და აკადემიური დისკუსიის პოტენციალი. ფსიქოლოგიაში ზოგიერთი თემა ხშირად იკვლევა, მაშინ როცა ადამიანის ღრმა გამოცდილების გარკვეული სფეროები ჯერ კიდევ არასაკმარისად ჩანს. მე სწორედ ამ უხილავი სფეროებისადმი აკადემიური ყურადღების მიპყრობა მიმაჩნია მნიშვნელოვანად.

კონკრეტულად რა ტიპის სამუშაოებს გეგმავთ აკადემიური საზოგადოებისთვის?

ჯერ მინდა შევქმნა კვლევები, რომლებიც ლიტერატურულ სიცარიელეებს განსაზღვრავს. შემდეგ კი ამ სფეროს ცნებებს უფრო გასაგებად და აკადემიურ ნიადაგზე დამყარებულად წარმოაჩენს: სტატიები, მიმოხილვები და კვლევითი დოკუმენტები. გრძელვადიან პერსპექტივაში მსურს ხელი შევუწყო კლინიკურ ფსიქოლოგიას, ცნობიერების კვლევებს, კულტურის ფსიქოლოგიას, სიმბოლურ აზროვნებასა და მნიშვნელობის ძიებას შორის უფრო ძლიერი აკადემიური ხიდის აგებას.

შეიძლება ამ მუშაობას ფსიქოლოგიის სტუდენტებისთვისაც ჰქონდეს მნიშვნელობა?

დიახ, შეიძლება. ფსიქოლოგიის სტუდენტებისთვის საკმარისი არ არის მხოლოდ დიაგნოსტიკური სისტემების, ტესტებისა და თერაპიული ტექნიკების ცოდნა. ეს ყველაფერი ძალიან მნიშვნელოვანია, თუმცა ასევე აუცილებელია ადამიანის უფრო ფართო პერსპექტივით დანახვაც. ზოგჯერ პაციენტის ისტორიაში მხოლოდ სიმპტომი კი არა, ღრმა მნიშვნელობის ძიებაც ჩანს. ამ განსხვავების დანახვა სტუდენტებს უფრო მგრძნობიარე და უფრო ჰოლისტურ სპეციალისტებად ჩამოაყალიბებს.

ადამიანური გამოცდილების გაგება უფრო ფართო ფსიქოლოგიური ენით

ფიქრობთ, რომ ეს თემა მომავალში უფრო მეტად განიხილება?

დიახ. რადგან თანამედროვე ადამიანი აღარ სვამს მხოლოდ კითხვას „როგორ გამოვჯანმრთელდე?“; ის ასევე კითხულობს: „ვინ ვარ მე?“, „რა აზრი აქვს ჩემს ცხოვრებას?“, „რას მეუბნება ჩემი ტკივილი?“, „რატომ ვიმეორებ ერთსა და იმავე ციკლებს?“ ეს კითხვები მხოლოდ კლინიკური არ არის; ისინი არსებობითი და მნიშვნელობასთან დაკავშირებული კითხვებიცაა. ვფიქრობ, ფსიქოლოგიის მომავალში ამ თემებზე უფრო მეტად ილაპარაკებენ.

არის თუ არა ეს მიდგომა მეცნიერული ფსიქოლოგიის წინააღმდეგ მიმართული?

არა. პირიქით, მე ამას ვხედავ როგორც მიდგომას, რომელსაც შეუძლია დაეხმაროს მეცნიერულ ფსიქოლოგიას, ადამიანი უფრო ფართო ჩარჩოში განიხილოს. მეცნიერული სიფრთხილის გარეშე ვერც ერთი სფერო ვერ მოიპოვებს აკადემიურ ღირებულებას. ამიტომ ის თემები, რომლებიც მაინტერესებს, ჩემთვის რომანტიკული ან აბსტრაქტული ცნებები კი არა, არამედ აკადემიური დისციპლინის ფარგლებში გამოსაკვლევი ადამიანური გამოცდილებებია.

დასასრულს, რას ეტყოდით ახალგაზრდა ფსიქოლოგიის სტუდენტებს?

ფსიქოლოგია არ უნდა აღიქვან მხოლოდ დიაგნოზების, ტესტებისა და თეორიების ერთობლიობად. მეცნიერული ცოდნა ძალიან მნიშვნელოვანია, მაგრამ ადამიანის გასაგებად ასევე საჭიროა ცნობისმოყვარეობა, ყურადღება, ემპათია და სიღრმე. ყოველი ადამიანი მხოლოდ „ქეისი“ არ არის; მას თავისი მნიშვნელობის სამყარო აქვს. აკადემიური საზოგადოების ამოცანაც მხოლოდ არსებული ცოდნის გამეორება არ არის; მისი მიზანია ისეთი ახალი კითხვების დასმა, რომლებიც ადამიანს უკეთ გაგვაგებინებს. შესაძლოა, ფსიქოლოგიის მომავალი სწორედ იმ მეცნიერულ პასუხებში იმალება, რომლებიც ამ დროისთვის ჯერ კიდევ არასაკმარისად გამოკვლეულ კითხვებზე უნდა გავცეთ.